Olej kokosowy – tłuszcz MCT czy tylko krem do twarzy?

Wprowadzenie

Olej MCT to suplement diety pozyskiwany z oleju kokosowego, który składa się głównie z kwasów tłuszczowych średniej długości (MCFA – medium chain fatty acid). Pierwotnie za kwasy tłuszczowe MCFA uważano dwa główne składniki oleju MCT – kwas kaprylowy (C8) oraz kwas kaprynowy (C10). Wynika to z tego, że w procesie hydrolizy i frakcjonowania oleju kokosowego pierwszy destylat to mieszanka tych dwóch wspomnianych kwasów. Kwas laurynowy znalazł powszechne zastosowanie w innych dziedzinach przemysłu, np. w kosmetyce. Taki podział utrwalił się w przemyśle na przestrzeni lat ze względu na ukształtowanie zapotrzebowania na rynku.  [1] Wydaje się, że nie można kupić oleju MCT z dodatkiem kwasu laurynowego gdyż w procesie produkcyjnym frakcjonowania oleju kokosowego produkuje się takie, a nie inne frakcje.

coconut_oil_compositon

Olej MCT w przybliżeniu składa się w 1-2% z C6, 65%-75% z C8, 25-35% z C10 i z maks. 2% C12 (kwasu laurynowego) i w 1967 roku mikstura ta została opatentowana. Na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX w. zaobserwowano, że trójglicerydy zawarte w oleju MCT trawią się i wchłaniają inaczej niż tłuszcze o dłuższych łańcuchach (LCT, ang. long chain triglycerydes). Znalazło to zastosowanie w żywieniu osób z upośledzonym trawieniem i wchłanianiem tłuszczów. Rozpoczęto wiele badań klinicznych z zastosowaniem oleju MCT.

Po wielu różnych badaniach rozszerzono definicję MCFA o C6 (kwas kapronowy) oraz C12 (kwas laurynowy). Obecnie za kwasy tłuszczowe o średniej długości łańcucha uważa się kwasy tłuszczowe o długościach łańcucha C6, C8, C10 i C12. Kwalifikacji tej dokonano na podstawie ich metabolicznych i fizjologicznych właściwości [2]. Z powszechnie znanych i stosowanych tłuszczów jedynie olej kokosowy zawiera te wszystkie kwasy.

Tłuszcze MCT trawią się dużo szybciej niż tłuszcze składające się głównie z LCT. Różnice w przyswajaniu i trawieniu zależą także od ułożenia kwasów tłuszczowych w strukturze trójglicerydu. [3, 4] Kryteria, które powinien spełniać kwas tłuszczowy MCFA są następujące:

  • kwas MCFA w jelicie powinien wchłaniać się do bezpośrednio do żyły wrotnej, a dalej od razu do wątroby.
  • transport kwasu MCFA przez błonę mitochondrium powinien odbywać się z pominięciem enzymu palmitoilotransferazy karnitynowej (CTP1) [5]

Powyższe dwa mechanizmy decydują o tym, że tłuszcz MCT to dobre źródło lekkostrawnej i szybkiej energii. Pozostaje kwestia czy kwas laurynowy, który w oleju kokosowym stanowi od 45 do 55%, spełnia te kryteria. Powyższym właściwościom sprzyja także dużo szybsza hydroliza trójglicerydów zawierających MCFA, która odbywa się pod wpływem lipazy trzustkowej.

Dystrybucja kwasu laurynowego do żyły wrotnej

Lipaza trzustkowa uwalnia kwasy tłuszczowe z trójglicerydów, które następnie są transportowane do żyły wrotnej lub pakowane w chylomikrony, które to następnie przenikają do naczyń limfatycznych układu limfatycznego. W przypadku kwasu laurynowego stwierdzono na podstawie badań na szczurach, że nasycone kwasy tłuszczowe były kierowane do żyły wrotnej w następujących proporcjach – C12(72%) >C14 (58%) > C16 (41%) > C18 (28%). 72% spożytego kwasu laurynowego trafiło od razu do żyły wrotnej.  [6] W innym badaniu po 12 godzinach od podania szczurom do spożycia testowych tłuszczów nie stwierdzono kwasu laurynowego w ich układzie limfatycznym, wykryto za to dłuższy kwas mirystynowy (C14). [7]. W badaniu na ochotnikach ludzkich stwierdzono, że udział kwasu laurynowego w chylomikronach w stosunku do jego zawartości w tłuszczu wynosił 2:1. Większość kwasu laurynowego została wchłonięta do żyły wrotnej. [8].

Wchłanianie kwasów MCFA zależy w dużym stopniu od diety. W diecie zawierającej różne tłuszcze MCFA kierowane są głównie do żyły wrotnej. W przypadku kiedy posiłek składa się głównie z MCFA część z nich pakowana jest w chylomikrony. [9]. Wydaje się, że rodzaj tłuszczu ma duży wpływ na kompozycję chylomikronów. [10]

Transport kwasu laurynowego przez błony mitochondrium

Kwas laurynowy oraz wszystkie krótsze kwasy mogą korzystać z obu dostępnych mechanizmów transportu przez błony mitochondrialne – pasywnej dyfuzji oraz z pomocy palmitoilotransferazy karnitynowej. Taka możliwość zapewnia bardzo szybki transport w przeciwieństwie do długołańcuchowych kwasów tłuszczowych, których transport odbywa się wyłącznie przy pomocy CTP. Transport kwasu laurynowego odbywa się szybko przez dwuwarstwową błonę mitochondriom bez asysty enzymów. [13, 14]. Oznacza to, że kwasu laurynowego nie dotyczy czynnik ograniczający szybkość dostarczania kwasu do mitochondrium jakim dla kwasów tłuszczowych od większej długości łańcucha jest mechanizm wykorzystujący CTP. Ten czynnik pozwala zaliczyć kwas laurynowy (C12:0) do kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha.

Średnio-łańcuchowe kwasy tłuszczowe są także około 40-krotnie szybciej transportowane przez błonę komórkową komórki tłuszczowej (adipocytu) niż kwasy długołańcuchowe. [11]

Utylizacja kwasu laurynowego do pozyskiwania energii

Im dłuższy łańcuch kwasu tłuszczowego tym szybkość spalania tego kwasu tłuszczowego zmniejsza się. Kwas laurynowy ulega oksydacji ze znacznie większą szybkością niż kolejny pod względem długości kwas mirystynowy (C14:0). Badanym podawano każdy badany kwas tłuszczowy  (oznakowany węglem C13) osobno w równej dawce i oznaczano ilość odzyskanego węgla C13 w wydychanym powietrzu badanego po 9 godzinach od spożycia. [15] Najwięcej węgla C13 odzyskano po podaniu kwasu laurynowego co oznacza, że kwas ten był metabolizowany najszybciej spośród badanych kwasów tłuszczowych.

Dieta badanych składała się z 15% białek, 45% węglowodanów i 40% tłuszczów. Nie jest to dieta osób zaadaptowanych do diety niskowęglowodanowej. Może to świadczyć o tym, że nawet w organizmie, który nie jest przystosowany do spożywania dużej ilości tłuszczu kwas laurynowy stanowi szybkie źródło energii.

Kwas laurynowy ulega także procesowi omega-oksydacji w dużo większym stopniu niż np. C16:0. Kwas laurynowy może zostać także wydłużony (poddany procesowi elongacji) do kwasu palmitynowego. [16]. Nie stwierdzono kwasu laurynowego w tkance tłuszczowej.

Podsumowanie

Powyższe właściwości kwasu laurynowego sprawiają, że ulega on szybkiemu metabolizmowi w organizmie człowieka. Odróżnia go to od kwasów tłuszczowych o większej długości łańcucha. Właściwościami jest podobny do kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha i nie bez powodu jest do tychże zaliczany. Wraz z kwasem laurynowym wszystkie MCFA składają się na ponad 60% oleju koksowego. W związku z tym olej kokosowy można potraktować jako bardzo dobre źródło tłuszczów MCT. Brak kwasu laurynowego w komercyjnych olejach MCT wynika chyba tylko z procesu frakcjonowania oleju kokosowego i zapotrzebowania na poszczególne kwasy tłuszczowe do różnych zastosowań. Producenci i sprzedawcy oleju MCT przekonują, że olej kokosowy nie jest dobrym źródłem tłuszczów MCT, ale analiza właściwości kwasu laurynowego wskazuje inaczej.

Olej kokosowy jest dobrym źródłem bardzo pożądanych przez niektórych tłuszczów MCT.

Oksydacja kwasu laurynowego
Oksydacja kwasu laurynowego

Żródła

  1. Babayan VK. Medium-chain triglycerides–their composition, preparation, and application. J Am Oil Chem Soc. 1968;45(1):23-5.
  2. Bach AC, Babayan VK. Medium-chain triglycerides: an update. Am J Clin Nutr. 1982;36(5):950-62.
  3. Bracco U. Effect of triglyceride structure on fat absorption. Am J Clin Nutr. 1994;60(6 Suppl):1002S-1009S.
  4. Hashim SA, Babayan VK. Studies in man of partially absorbed dietary fats. Am J Clin Nutr. 1978;31(10 Suppl):S273-S276.
  5. Foster DW. Malonyl-CoA: the regulator of fatty acid synthesis and oxidation. J Clin Invest. 2012;122(6):1958-9.
  6. Mcdonald GB, Saunders DR, Weidman M, Fisher L. Portal venous transport of long-chain fatty acids absorbed from rat intestine. Am J Physiol. 1980;239(3):G141-50.
  7. Porsgaard T, Høy CE. Lymphatic transport in rats of several dietary fats differing in fatty acid profile and triacylglycerol structure. J Nutr. 2000;130(6):1619-24.
  8. BRAGDON JH, KARMEN A. 1960.The fatty acid composition of chylomicrons of chyle and serum following the ingestion of different oils. J Lipid Res 1960;1(2):167-170.
  9. Swift LL, Hill JO, Peters JC, Greene HL. Medium-chain fatty acids: evidence for incorporation into chylomicron triglycerides in humans. Am J Clin Nutr. 1990;52(5):834-6.
  10. Lambert MS, Botham KM, Mayes PA. Modification of the fatty acid composition of dietary oils and fats on incorporation into chylomicrons and chylomicron remnants. Br J Nutr. 1996;76(3):435-45.
  11. Storch J, Lechene C, Kleinfeld AM. Direct determination of free fatty acid transport across the adipocyte plasma membrane using quantitative fluorescence microscopy. J Biol Chem. 1991;266(21):13473-6.
  12. Hamilton JA. Fatty acid transport: difficult or easy?. J Lipid Res. 1998;39(3):467-81.
  13. Garlid KD, Orosz DE, Modrianský M, Vassanelli S, Jezek P. On the mechanism of fatty acid-induced proton transport by mitochondrial uncoupling protein. J Biol Chem. 1996;271(5):2615-20.
  14. Delany JP, Windhauser MM, Champagne CM, Bray GA. Differential oxidation of individual dietary fatty acids in humans. Am J Clin Nutr. 2000;72(4):905-11.
  15. Rioux V, Daval S, Guillou H, Jan S, Legrand P. Although it is rapidly metabolized in cultured rat hepatocytes, lauric acid is used for protein acylation. Reprod Nutr Dev. 2003;43(5):419-30.

8 komentarzy

    • Mógłbym być cyniczny i przestać czytać po pierwszym zdaniu, bo to co tam jest napisane to bzdura. Olej kokosowy i palmowy to bardzo różne tłuszcze pod względem zawartości poszczególnych kwasów tłuszczowych, a olej kokosowy ma ok 2 razy więcej kwasów nasyconych niż palmowy, ale za to większość to MCFA, które metabolizują się inaczej niż kwas palmitynowy (i inne długołańcuchowe kwasy tłuszczowe), który jest w oleju palmowym.

      Wziąłem pierwsze źródło z góry. Okazuje się, że badani obżerali się muffinkami pieczonymi na oleju palmowym. Chyba nikt nie sądzi, że przejadanie się muffinkami wyjdzie na zdrowie.
      http://diabetes.diabetesjournals.org/content/early/2014/02/11/db13-1622.abstract

      W kolejnym badaniu wykazano korzyści z przyjmowania MCT, które łagodziły insulinooporność na diecie eukalorycznej (utrzymującej wagę)
      http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19219861

      Trzy kolejne nie dotyczą w ogóle oleju kokosowego, poza jedną wzmianką gdzieś tam.

      Kolejne to badanie, które bada związek udziału kwasów tłuszczowych w fosfolipidach w surowicy z występowanie raka, a o tym, że zawartość kwasów tłuszczowych w diecie nie odzwierciedla do końca zawartości kwasów tłuszczowych w surowicy pisałem już.
      http://www.grzeszy.pl/nasycone-kwasy-tluszczowe-w-diecie-a-ich-zawartosc-we-krwi/

      W sumie to źródeł na temat szkodliwości oleju kokosowego to w tym artykule za bardzo nie ma. Badania na ludziach na jakie się natykałem wykazują raczej pozytywne efekty spożywania oleju kokosowego.

  • To już sam nie wiem, bo tylko w jednym źróle podano że olej kokosowy to takie samo źróło energii przedtreningowej jak olej MCT.
    Tymczasem ludzie pisza że MCT rzeczywiście daje tzw. kopa przed treningiem, a tam nie ma kwasu laurynowego. Ja chciałbym połączyć olej kokosowy z olejem MCT i wprowadzić do diety ketogenicznej. Lecz nie mam pojęcia ile tych olejów procentowo brać na kg beztłuszczowej masy ciała, bo to strasznie drogo wychodzi wtedy. Czy w diecie ketogenicznej sam tłuszcze nasycone grają dużą rolę względem tych nienasyconych?

    • Kwas laurynowy jest średniołańcuchowym kwasem tłuszczowym tak jak kapronowy, kaprylowy i kaprynowy – metabolizuje się analogicznie jak te trzy ostatnie. Skład oleju MCT wynika z procesu frakcjonowania – można powiedzieć, że jest to produkt uboczny w produkcji kwasu laurynowego. Pisałem o tym w artykule. Co sprzedawcy oleju MCT o nim piszą to już inna sprawa.

  • Witam
    Szukałem i znalazłem. Od początku mi się wydawało , że ta nagonka w środowisku kulturystycznym na MCT ( po dużo wyższych kosztach niż olej kokosowy ) została wykreowana sztucznie w celu zwiększenia zysków korporacji. Zgadzam się w stu procentach z zawartymi informacjami w artykule i potwierdzam w praktyce gdyż używam od dawna oleju kokosowego.
    Chemik
    P.S.
    Szkoda tylko,że duża część społeczeństwa ulega takiej manipulacji.
    Pozdrawiam

      • Nie wprowadzaj ludzi w błąd i nie wypowiadaj się jeśli się na tym nie znacz. Olej MCT robi się zarówno z oleju kokosowego i palmowego (z tłuszczu jądra palmy oleistej), przy czym olej kokosowy zawiera trochę więcej kwasów MCFA. Olej MCT jest produktem frakcjonowania oleju kokosowego lub oleju z jądra palmy oleistej. Frakcjonowanie daje to, ze otrzymujemy czystą mieszankę MCFA i taka mieszkanka już z kokosem ma niewiele wspólnego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *