Niedobory witamin i minerałów na dietach redukcyjnych (odchudzających)

Wstęp

W dzisiejszych czasach nadwaga i otyłość są dosyć powszechne. Wobec tego równie powszechne jest stosowanie diet odchudzających czy redukcyjnych. Różne diety bada się pod kątem skuteczności w utracie masy. Niektórzy badacze idą dalej i badają zmiany w masie mięśniowej i masie tkanki tłuszczowej na poszczególnych dietach. Spadek masy i utrata tkanki tłuszczowej nie są jednak wszystkimi wyznacznikami skuteczności i jakości takiej diety.

Wiele diet odchudzających jest opartych na modach, aktualnych trendach żywieniowych i bardzo często są to diety „komercyjne”. Autorzy książek i filmów omawiających diety i jadłospisy praktycznie w ogóle nie wspominają o tym, że diety odchudzające są niedoborowe w składniki odżywcze. Każda dieta odchudzająca wiąże się z zmniejszonym spożyciem kalorii, a co za tym idzie, zmniejszonym spożyciem pokarmów. Spożywanie mniejszej ilości pokarmów oznacza najczęściej zmniejszone spożycie mikroelementów i witamin. Bardzo restrykcyjne diety redukcyjne nie są zalecane, a mniej restrykcyjne diety trwają często długie tygodnie lub miesiące. Twórcy diet, dietetycy, badacze na ogół nie zajmują się problemem niedoborów składników odżywczych na dietach redukcyjnych.

Wiele diet skupia się jedynie na osiągnięciu odpowiednich proporcji makroskładników (węglowodanów, białek i tłuszczów). Założenia dotyczące dostarczenia odpowiedniej ilości mikroskładników (witamin i minerałów) często nie są brane pod uwagę.

Jedno ze znanych badań porównujących skuteczność diet odchudzających było wyjściem do analizy pokrycia dziennego zapotrzebowania na witaminy i mikroelementy u badanych, odchudzających się osób. Zbadano szczegółowo podaż mikroskładników czterech popularnych diet celujących w różniące się między sobą proporcje makroskładników. Te diety to dieta Atkinksa, dieta Ornisha, dieta Zone i dieta LEARN.

Opis badania

Uczestnicy badania zostali losowo przydzieleni do przeczytania i postępowania zgodnie ze wskazówkami książki o diecie. Książka została dostarczona każdemu uczestnikowi badania. Uczestniczy otrzymali jedną z czterech książek: „Dr. Atkins New Diet Revolution” (2002) „Enter the Zone, A Dietary Roadmap” (1995),  „The LEARN Program for Weight Management 2000 (9th edition, 2000)” lub „Eat More Weigh Less” (2001) Dean’a Ornisha. Każda z grup uczestniczyła w ośmiu kolejnych 1-godzinnych wieczornych zajęciach, raz na tydzień przez 8 tygodni. Każdy z uczestników miał za za danie przeczytać 1/8 przydzielonej książki przed każdymi zajęciami. Ten sam dietetyk prowadził 1-godzinną sesję

Nie narzucono żadnych restrykcji kalorycznych dla grupy Ornisha i Atkinsa, lecz podkreślono istotę odpowiedniego ograniczenia tłuszczu u Ornisha i węglowodanów u Atkinsa. Spośród 4 książek Atkins zalecał suplementy witaminowo-mineralne, NNKT i L-glutaminę. Zone, LEARN i Ornish – w tych książkach pokreślono brak konieczności stosowania suplementów diety. W całej analizie podaż składników odżywczych z suplementów nie był brany pod uwagę.

Wyniki analizy diet pod względem podaży witamin i minerałów.

Z początku badania nie zanotowano znaczących różnic w bazowym spożyciu makroskładników, każdej z 11 witamin i 6 mikroskładników zaprezentowanych w tabeli.

Spożycie witamin i minerałów na początku diety
Spożycie witamin i minerałów na początku diety

Kolejna tabela zawiera spożycie witamin i minerałów po 8 tygodniach interwencji

Spożycie witamin i minerałów po 8 tygodniach interwencji
Spożycie witamin i minerałów po 8 tygodniach interwencji

Analiza wykazała znaczące różnice w spożyciu 12 spośród 17 składników pomiędzy grupami. Było to:

  • witamina A
  • tiamina (witamina B1)
  • niacyna (witamina B3)
  • pirydoksyna (witamina B6)
  • kwas foliowy
  • witamina C
  • witamina E
  • witamina K
  • żelazo
  • magnez
  • selen
  • cynk

Z danych można wywnioskować pewne prawidłowości odnośnie wysokości spożycia danego składnika w każdej z grup.

Przed przejściem na dietę (przed rozpoczęciem badania):

Przed przejściem na dietę najwyższy wskaźnik ryzyka niedoborów zaobserwowano dla witaminy E – ponad 65% badanych. Więcej niż 25% kobiet we wszystkich 4 grupach miało wysoki wskaźnik ryzyka niedoboru witaminy A, witaminy C i magnezu.

Charakterystyka poszczególnych grup diet

Poniżej omówiona jest podaż składników odżywczych z każdej grup w 8 tygodniu badania.

Dieta Zone:

  • najwyższe spożycie:
    • witamina  A
    • witamina B3 (niacyna)
    • witamina B6 (pirydoksyna)
    • kwas foliowy
    • witamina C
    • witamina E
    • witamina K
    • selen
    • cynk

Po 8 tygodniu więcej niż 25% kobiet miało spożycie poniżej szacowanego średniego zapotrzebowania takich składników jak:

  • witamina E
  • magnez

Dieta Atkinsa:

  • najwyższe spożycie:
    • selen
    • cynk
  • najniższe spożycie:
    • tiamina (witamina B1)
    • kwas foliowy
    • witamina C
    • magnez

Po 8 tygodniu więcej niż 25% kobiet miało spożycie poniżej szacowanego średniego zapotrzebowania takich składników jak:

  • tiamina
  • kwas foliowy
  • witamina C
  • witamina E
  • żelazo
  • magnez

Dieta Ornisha:

  • najwyższe spożycie:
    • kwas foliowy
  • najniższe spożycie:
    • selen

Po 8 tygodniu więcej niż 25% kobiet miało spożycie poniżej szacowanego średniego zapotrzebowania takich składników jak:

  • witamina B12
  • witamina A
  • witamina E
  • magnez
  • cynk

Dieta LEARN

Po 8 tygodniu więcej niż 25% kobiet miało spożycie poniżej szacowanego średniego zapotrzebowania takich składników jak:

  • witamina A
  • witamina C
  • witamina E
  • magnez

Podsumowanie wyników:

Poniższy wykres ilustruje zmiany jakie zaszły w spożyciu składników odżywczych po przejściu na daną dietę redukcyjną. Na pierwszy rzut oka jest on skomplikowany, ale kilka słów wyjaśnień powinno ułatwić rozszyfrowanie go.

W kolumnach przedstawione są wykresy, które ilustrują jaki procent kobiet w danej grupie polepszyło swoje spożycie danego składnika (szary słupek na prawo od pionowej linii) , a jaki procent kobiet pogorszyło spożycie danego składnika w danej diecie (czarny słupek na lewo od pionowej linii w kolumnie).

Weźmy dla przykładu spożycie magnezu w grupie Atkinsa. Ok. 30% kobiet po przejściu na dietę odchudzającą Atkinsa pogorszyło swoje spożycie magnezu, a około 5% poprawiło. W grupie Ornisha ok. 35% kobiet pogorszyło spożycie cynku, a około 5 % poprawiło. Gwiazdki wskazują, że zmiana spożycia danego składnika jest znacząca.

niedobory_diety_redukcyjne
Zmiana w spożyciu poszczególnych składników odżywczych w grupach. Procent członków grupy, który poprawił lub pogorszył spożycie danego składnika odżywczego.

Wnioski

Z powyższego badania wynika, że przechodząc na dietę odchudzającą bardzo łatwo o niedobory składników pokarmowych. Nawet dosyć intensywne szkolenie dotyczące danej diety nie gwarantuje, że osoba stosująca daną dietę zagwarantuje sobie odpowiednie spożycie wszystkich witamin i minerałów. Przyczyny mogą być różne. Osoba przechodząca na dietę np. nie przykłada odpowiedniej uwagi do skomponowania diety. Także książka, która opisuje daną dietę może nie przedstawiać informacji potrzebnych do tego, by zwrócić odpowiednią uwagę na konkretne składniki odżywcze, które mogą być problematyczne w danej diecie. Trudno powiedzieć z czego wynika ten drugi problem. Zapewne każdy autor diety chce, by jego dieta była najlepsza i najskuteczniejsza, i nie dopuszcza tego, że jego propozycja może nieść za sobą ryzyko niedoborów.

Jedno jest pewne – przy przechodzeniu na dietę redukcyjną należy zwrócić należytą uwagę na dostarczanie z pożywieniem wszystkich składników odżywczych. Jeśli już ktoś decyduje się na odchudzanie powinien poświęcić temu odpowiednio dużo czasu lub zlecić ułożenie diety osobie, która się na tym zna. Również dietetycy powinni zwracać uwagę na to, że ułożone przez nich plany odchudzające powinny zaspokajać zapotrzebowanie odchudzanych w składniki odżywcze. Diety redukcyjne z reguły są dosyć długotrwałe, więc źle ułożona dieta skutkująca niedoborami danych składników odżywczych może przynieść ze sobą konsekwencje zdrowotne czasem całkiem dotkliwe. Jakie to mogą być konsekwencje zależy od tego jakie składniki diety będą niedoborowe.

 

Źródła:

1. Gardner CD, Kim S, Bersamin A, et al. Micronutrient quality of weight-loss diets that focus on macronutrients: results from the A TO Z study. Am J Clin Nutr. 2010;92(2):304-12.

1 Comment

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *